مسجد حضرت آیت الله شفیعی اهواز

آیت‌الله سیدعلی شفیعی در عرصه تألیف دارای آثار متعدد فقهی، اصولی، تفسیری، تاریخی و کلامی بود؛ آنچه در این یادداشت می‌خوانیم معرفی سیره قرآنى و تألیفات تفسیری این عالم قرآن‌پژوه است.

خداوند متعال پس از انبیا و ائمه هدی(ع) هدایت جامعه ایمانی در هر آیینی را به علما و بزرگان ادیان آن سپرد تا بتوانند با استفاده از وحی، نیازهای اجتماع را که گاهی علمی و گاهی معنوی و در برخی از موارد به‌هم تنیدگی دین و معیشت و مادیات حیات بشری است، پاسخگو باشند.

در میان ادیان توحیدی و ابراهیمی علمای اسلام به‌دلیل دارا بودن علم، تقوا، اخلاق حسنه و مقبولیت عمومی همواره از نفوذ کلمه و پایگاه اجتماعی برخوردار بوده و از این رهگذر برای ترویج شریعت و اخلاق و احکام استفاده مفید کرده‌اند و هر گاه این معارف توسط دشمنان دین مورد هجمه قرار گرفت، ابتدا با جهاد علمی و سپس در صورت عدم تأثیرگذاری با بذل جان از حقایق اسلام عزیز دفاع کردند و با ایثار و ازخودگذشتگی، راه ایجاد شبهه و یا تغییر و تحریف این آیین را مسدود کردند.

علمای ما به‌دلیل اینکه از بدنه مردم هستند در هر ماجرای خوشایند و ناخوشایندی در کنار جامعه ایمانی بوده و هستند و دشمنان اسلام از همین نفوذ اجتماعی همواره واهمه داشته و دارند، زیرا عالمان دین علاوه بر تعلیم معارف شریعت و عرفیات به جامعه پیرامونی و سایر مرتبطان با آنان، درس ایثار و استکبارستیزی می‌دهند و این مسئله برای طاغوتیان سخت بوده و است.

از جمله عالمانی که چون ستاره‌ای درخشان بر تارک آسمان اسلام نورافشانی می‌کند می‌توان از فقیه آگاه و مجاهد خستگی‌ناپذیر آیت‌الله سیدعلی شفیعی(رضوان اللّه تعالی علیه) نام برد؛ عالمی که در علوم حوزوی صاحب‌نظری زمان‌شناس و در تفسیر قرآن، مفسری محقق بود و چون از نیازهای اجتماع مؤمنان آگاه بود، براساس همان دردی که در جامعه وجود داشت داروی عقیدتی و معنوی را تجویز می‌کرد. ایشان در حدیث و تاریخ تبحر عجیبی داشت و در تطبیق نکات وقایع صدر اسلام با شرایط روز توانمند بود.

تولد و استادان آیت‌الله شفیعی

آن شخصیت والامقام در ۲۱ مردادماه سال ۱۳۱۹ شمسی در شهر دزفول دیده به جهان گشود. والد معظم ایشان مرحوم آیت‌الله سیدمحمدرضا شفیعی(رضوان الله علیه) از علمای باصفا و مردم‌دار بود که در سخنوری و کلام ید طولایی داشت. آیت‌الله سیدعلی شفیعی(ره) در حوزه‌های علمیه اهواز، نجف و قم نزد بزرگانی همچون والد مکرمشان و حضرات آیات امام خمینی(ره)، میرسیدعلی بهبهانی، سیدابوالقاسم خویی، سیدمحمدجعفر مروج، شهید سیدمحمدباقر صدر، شهید سیداسدالله مدنی، شیخ محمدعلی معزی دزفولی و میرزاباقر زنجانی کسب فیض کرد و از بزرگانی همچون آیات عظام سیدمحمدرضا گلپایگانی، سیدابوالقاسم خویی، سیدمحمدهادی میلانی، میرسیدعلی بهبهانی و محمدعلی اراکی روایت و اجتهاد داشت.

آن بزرگمرد عرصه علم و اندیشه، علاوه بر خدمات علمی و اجتماعی و فعالیت‌های سیاسی به سخنرانی علیه رژیم پهلوی می‌پرداخت و پس از پیروزی نهضت اسلامی تا اکنون در تصدی مسئولیت‌های گوناگون جمهوری اسلامی از عناصر فعال این نظام مقدس بود و در دوران هشت سال دفاع مقدس با حضور در مناطق عملیاتی به تقویت روحیه حماسی رزمندگان اسلام می‌پرداخت و در مسیر اعتلای کلمه توحید و نظام توحیدی جمهوری اسلامی ایران، فرزند نخبه‌اش، عارف واصل و طلبه شهید سیدمرتضی شفیعی را تقدیم دین و انقلاب اسلامی کرد.

اگرچه مرسوم نیست کسی که در قله اجتهاد است به منبر و تبلیغ اشتغال داشته باشد، ولی مرحوم آیت‌الله‌ شفیعی علاوه بر ایراد سخنرانی‌های پرمحتوا، پس از اقامه نماز جماعت مغرب و عشا در طول سالیان سال، در مسجد آیت‌الله شفیعی، در دو ماهه محرم و صفر و ماه مبارک رمضان (بعد از اقامه نماز جماعت ظهر و عصر) به ایراد خطابه می‌پرداخت.

آیت‌الله شفیعی(ره) در عرصه تألیف نیز دارای آثار متعدد فقهی، اصولی، تفسیری، تاریخی و کلامی بود. آنچه در ادامه می‌آید معرفی سیره قرآنى و تألیفات تفسیری ایشان است که به بهانه عروج ملکوتی آن مفسر مجاهد تقدیم محضر ارادتمندان ایشان می‌شود:

منابر تفسیر قرآن کریم

آیت‌الله شفیعی علاوه بر اینکه در عرصه تبلیغ، توانمند بودند، در زمینه تفسیر قرآن کریم نیز سال‌ها تلاش کردند. ایشان دو مرتبه کل قرآن را هر شب (به غیر از سه ماه محرم و صفر و ماه مبارک رمضان) برای نمازگزاران و حاضران در مسجد آیت‌الله شفیعی، تفسیر کرده‌اند و ذکر این نکته جالب است که بنا به شهادت بسیاری از مستمعینِ منابرِ پربار ایشان، محتوای تکراری در سخنان تفسیری آن عالم ربانی وجود نداشت و همواره مطالب نو و نوآوری‌های فراوانی در خطابه و کلامشان وجود داشت. این مطالب نشان‌دهنده این است که هر کسی به کتاب وحی متصل شد به سرچشمه جمیع علوم اتصال پیدا کرده است، بنابراین سخنان او همواره برای مستمعین طراوت دارد.

در منابری که آن عالم وارسته در طول سال به مناسبت‌های مختلف داشت، در طلیعه کلام خود به آیه‌ای از آیات الله اشاره کرده و به تناسب دعوتی که از ایشان صورت گرفته بود به تفسیر آیه مد نظر می‌پرداخت. در محافلی که مربوط به شهدا و یا جوانان بود استناد به آیات و روایات بیشتر محسوس می‌شد، چراکه از این مسئله آگاهی داشت که عموم مردم به‌خصوص نسل جوان و حتی برخی از متدینان کمتر با تفسیر کتاب آشنایی دارند.

تألیفات تفسیرى

«بیان و تبیان در علوم قرآن»؛ کتاب مذکور اثری بسیار جامع و مشتمل بر عناوینی همچون ویژگی‌های قرآن، آغاز و پایان نزول این کتاب مقدس، مناسبات اسباب نزول، آیات و سوره‌های مکی و مدنی و همچنین بحث محققانه‌ای درباره آیات محکم و متشابه قرآن کریم است. در این اثر مؤلف به بحث تدوین قرآن، ارتباط و تناسب سوره‌ها و آیات و دستور کلی جهت شناخت رابطه‌ها و تناسب‌ها اشارات دقیقی داشته است.

این کتاب مشروح بحث‌های تفسیری آیت‌الله شفیعی(ره) پیش و پس از استقرار نظام اسلامی در جمع عده‌ای از جوانان مؤمن اهواز (قبل از انقلاب) و مباحث مطرح شده در صدا‌وسیمای جمهوری اسلامی ایران (بعد از پیروزی نهضت اسلامی) است که تا ابتدای جنگ تحمیلی هشت ساله رژیم بعث عراق علیه نظام مقدس ما به طول انجامید که ایشان بعد از گذشت ۲۵ سال از محتوای مطرح شده در طول سه یا چهار ماه مبارک رمضان که آخرین آن‌ها رمضان‌المبارک ۱۳۸۴ شمسی بود به بازنویسی نسبی (نه کامل) آن سخنرانی‌ها پرداخت و تحت عنوان کتاب وزین «بیان و تبیان» منتشر و به جامعه قرآنی تقدیم کرد.

«عبادالرحمن»؛ این کتاب محتوای دروس اخلاق مرحوم آیت‌الله سیدعلی شفیعی(ره) در ارتباط با آیه شریفه ۶۳ سوره مبارکه فرقان «وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِینَ یَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا» است. مفسر  محتوای این مجموعه گران‌بها را در سال ۱۳۷۳ شمسی در جمع برادران و فرزندان مذهبی خویش بیان کرد و پس از گذشت سالیانی آن سخنان مطرح شده را بازنویسی و تحت قالب کتاب «عبادالرحمن» به جامعه قرآن‌دوست عرضه کرد.

از خصوصیات این اثر، روان بودن مباحث علمی کتاب است. در ضمن مؤلف گرانمایه علاوه بر تقسیم‌بندی علم اخلاق به دو مبحث فلسفه اخلاق و اخلاق عملی به آیات و روایات استناد فراوان کرده و به بیان داستان‌های دلنشین از علمای بزرگوار شیعه درباره عظمت قرآن کریم و موضوع یاد شده در آیه مذکور پرداخته است.

«تفسیر سوره فاتحة الکتاب(سوره حمد)»؛ باید اعتراف کرد مفسران بسیاری بر سوره مبارکه حمد تفاسیر خوبی به‌صورت جداگانه به انضمام دیگر سوره‌های قرآن کریم نگاشته‌اند، اما از جمله خصوصیات تفسیر سوره حمد به قلم آیت‌الله شفیعی(ره) آن است که این کتاب علاوه بر جامعیت علمی دارای اختصار است. ایشان در این کتاب به نام‌های سوره حمد و مکی یا مدنی بودن آن اشاره کرده و بنابر گفته صاحب این اثر، آیت‌الله شفیعی کمترین مقدار از معلومات و مفاهیم و مطالب این سوره با عظمت را بر حسب مقتضای حال و مقال تقدیم معتقدان به قرآن کرده است.

«رمضان؛ ماه بندگی»؛ کتاب مذکور سلسله جلسات آیت‌الله شفیعی(ره) در ماه مبارک رمضان سال ۱۴۳۳ قمری و ۱۳۹۱ شمسی در رادیو خوزستان بوده است. ایشان هر روز دقایقی درباره اهمیت روزه و عبادت شبانه با شنوندگان صدای مرکز خوزستان سخن می‌گفتند و محتوای جلسات یک ماهه ایشان که تفسیر آیات ۱۸۳ تا ۱۸۷ سوره مبارکه بقره بوده است با تلاش جوانان عزیز در کانون فرهنگی مسجد آیت‌الله شفیعی به‌صورت یک جلسه مستقل تدوین، چاپ و منتشر شد. 

در این اثر علاوه بر اشاره به بحث روزه در اسلام و در ادیان دیگر به ارتباط روزه‌داری و حصول تقوا، فایده روزه برای جامعه و تأثیر اجتماعی روزه‌دار بودن اشاره شده است و آیت‌الله شفیعی توضیحی درباره جنگ بدر و ارتباط آن با روزه داده‌اند. ایشان حکایتی درباره حرمت روزه مسافر را بیان و در پایان به نکاتی درباره دعا و آداب دعا، توصیه‌هایی درباره وداع با ماه مبارک رمضان پرداخته‌اند.

آیت‌الله شفیعی علاوه بر این چهار اثر قرآنی در دیگر تألیفات علمی، فقهی و اصولی خویش به آیات قرآن استناد فراوان کرده‌ و اگر منابر و سخنان مهمی که آن عالم قرآن‌پژوه در مسجد خویش و دیگر مساجد، حسینیه‌ها و ادارات را مضاف بر این آثار کنیم خواهیم دید بیشترین استناد آن فقیه آگاه و مفسر راحل و مجاهد خستگی‌ناپذیر در بیان و بنان به آیات نورانی کلام‌الله مجید بوده است و این سیره یک روش سودمندی است که طلاب و فضلای علوم دینی باید در سخن گفتن و تألیف آثار مفید به کار بسته از بیان و ثبت خواب‌های بی‌مبنا و یا داستان‌های غیر ضروری در منابر خود پرهیز کنند. خداوند روح این مفسر قرآن را با اجداد طاهرینشان محشور بگرداند و ما را ادامه‌دهندگان صالحی برای راه و سلوک علمی اجتماعی و انقلابی ایشان قرار بدهد.

حجت‌الاسلام امین بهرامی، مؤلف و استاد حوزه

منبع: خبرگزاری بین المللی قرآن کریم،‌ ایکنای خوزستان